00
Eş'arilik ekolünün temel görüşleri nelerdir?

Eş'arilik ekolünün uluhiyet, özgür irade, büyük günah, iman-amel ilişkisi ve nübüvvet alanında kendine özgü görüşleri vardır.

Ehl-i Sünnet
Eş'arilik, Maturidilik ile birlikte Ehl-i Sünnet görüşünün iki önemli ekolünden birisidir. Ehl-i Sünnet ekollerinin temel görüşleri ortak olsa da Maturidilik ve Eş'arilik arasında farklar söz konusudur.

Eş'arilik
Eş'arilik ekolünün temel görüşleri şu başlıklar altında incelenebilir:
  • uluhiyet
  • özgür irade
  • büyük günah
  • iman-amel ilişkisi
  • nübüvvet
Uluhiyet
Uluhiyet tanrının vasıfları, sıfatları gibi nitelikleri (tanrının mahiyeti) inceleyen alandır. Eş'arilik ekolünün bu alandaki görüşleri şöyledir:
  • Allah istidlal (akıl yürütme) ile bilinir. Bu bilgi zaruri ve doğuştan değildir. Öyle olsaydı herkes Allah'ın varlığını kabul etmek zorunda olurdu.
  • Başlarda Allah'ın varlığının delili olarak hudus delilini kullanmışlardır. Bu delil arazların (özde olmayan sonradan eklenen özellik) ve cevherlerin (öz) sonradanlığına dayanmaktadır. Daha sonraları imkan, gaye ve nizam delillerini de kullanmışlardır.
  • Allah tektir, eşi-benzeri-dengi yoktur. Allah madde, cisim, araz değildir. Ezeli ve ebedidir, bir yön ve mekanla sınırlı değildir.
  • Allah'ın zatı gibi ezeli olan sıfatları vardır. Allah'ın  ilim ile alim, kudret ile kadir, hayat ile hay, irade ile mürid, kelam ile mütekellim, sem' ile semi, basar ile basir olan ezeli sıfatları vardır.
  • Kur'an ezelidir, Allah'ın kelamı olduğu için mahluk (sonradan yaratılmış) değildir.
  • Ayetlerde geçen Allah'ın eli, yüzü, istivası (oturması) gibi kavramların (haberi sıfatların) te'vil edilmesinde farklı görüşleri vardır:
    • Allah'ın zatına uygun anlamlar içerdiği için te'vil etmeye gerek yoktur. (Eş'ari, Bakıllani)
    • Teşbih (benzetme) yapmak doğru değildir, te'vil edilmelidir. (Cüveyni, Bağdadi, Gazzali)
  • "Var olan her şey görülebilir." önermesine dayanarak Allah'ın ahirette görülebileceğini (rü'yetullah) savunmuşlardır.
  • Din bilgisi (tebliğ mesajı) kendilerine ulaşmayanlar akıl yolu ile Allah'ı bilmek (marifetullah) ve O'na iman etmekle yükümlü değildir. Allah'ı bilmek dinen vaciptir, aklen zorunlu değildir.
  • İyi-kötü, güzel-çirkin ancak Allah emrettiği ya da yasakladığı için öyledir. Bunu akıl ile değil vahiy ile biliriz.
Özgür irade
Özgür irade alanı insanın fiillerindeki hürriyeti ve buna karşılık aldığı sorumluluğu inceler. Eş'arilik ekolünün bu alandaki görüşleri şöyledir:
  • İnsanda ayrıca (müstakil) bir cüz'i irade yoktur. Her şey gibi her iş de Allah'ın kudretiyle yoktan var olur, yaratılır. Allah insanın her fiili için ayrı ayrı kudret yaratır ve insan eylemde bulunur.
  • İnsan fillerini de bu fiilerin meydana gelmesi için gereli kudreti de Allah yaratır.
Büyük günah
Eş'arilik ekolünün büyük günah işleyenin dünyadaki durumu (kafir ya da mü'min onlara nasıl muamele edileceği) ve ahiretteki durumu (alacağı ceza) hakkındaki görüşleri şöyledir:
  • Büyük günah işleyen günahkar olur fakat kafir olmaz, imandan çıkmaz.
  • Allah dilerse bu kimseyi bağışlar ya da cezalandırır.
İman-amel ilişkisi
Eş'arilik ekolüne göre iman ile ameller arasındaki ilişki şöyledir:
  • İman vahiy yoluyla alınan ve tebliğ edilen bilgiyi (Allah'ı bilmek) kalp ile tasdikten (onaylamak) ibarettir.
  • İman artar ya da eksilir.
  • Amel ile iman farklıdır. Amelleri işlememek kişiyi kafir yapmaz.
Nübüvvet
Eş'arilik ekolünün nübüvvet (peygamberlik, peygamberlerin özellikleri) hakkındaki görüşleri şöyledir:
  • Allah'ın peygamber göndermesi aklen mümkündür. Bunu şu delillere dayandırmışlardır:
    • Allah'ın yasalarını (emir ve yasaklarını) seçtiği kişiler vasıtasıyla kullarına iletmesi aklen imkansız değildir.
    • Tarih boyunca peygamberlerin geldiği ve mucize gösterdikleri mütevatir haberle günümüze kadar gelmiştir. Öyleyse bu durum kesin bilgi ifade eder.
    • Peygamberler akıl ve duyuların elde edemeyeceği bilgiler getirmişlerdir.
  • Mucize, tabiat kanunlarını aşan bir peygamberlik kanıtıdır.
  • Peygamberlerin vasıfları şunlardır:
    • çağdaşlarına göre akıllı ve zeki olmaları
    • tebliği engelleyecek bedeni ve ruhi kusurları olmamalı
    • erkek olma şartı hususunda ihtilafları vardır:
      • bir kısım alim Hz. Asiye ve Hz. Meryem peygamber olabileceğini iddia etmiştir.
      • diğer bir kısım alim ise peygamber görevinin zor olduğu için erkek olması gerektiğini söylemiştir.
  • Ahiret ile ilgili konuları ancak vahiy ile bileriz ve akıl ile bunların mümkün (imkan dahilinde) olduğunu kabul ederiz.
Bu alana not ekleyebilirsiniz.
Başka bir sorunuz mu var?
Yorumlar (0)

Henüz yorum yapılmamış.

İlgili Konu
Kelamda Bilgi
İlgili Kayıtlar
Benzer Kayıtlar
İlginizi Çekebilir